W okresie około 10-16 roku życia skóra przechodzi szereg istotnych zmian, które mogą wpływać na jej kondycję i wymagania pielęgnacyjne. Warto uświadomić młodej osobie i jej opiekunom, że to normalny proces – ale jednocześnie moment, w którym warto wprowadzić dobre nawyki pielęgnacyjne.
Zmiany hormonalne i skórne:
- W okresie dojrzewania wzrasta aktywność gruczołów łojowych, co powoduje większą produkcję sebum.
- Następuje zwiększona keratynizacja (nadmierne rogowacenie) ujść mieszków włosowo-łojowych, co sprzyja zatykaniu porów.
- Występuje zwiększona „reaktywność” skóry – łatwiej się podrażnia, łatwiej dochodzi do stanu zapalnego. Na tym etapie skóra może być mieszana (strefa T bardziej tłusta, pozostałe partie normalne lub suche).
- Równocześnie zmienia się styl życia co również może wpływać na stan skóry.
Dlaczego to ma znaczenie dla pielęgnacji?
Skóra w tym wieku nie jest już „skórą dziecięcą” (zwykle suchą lub normalną) i nie jest jeszcze w pełni „skórą dorosłą” — jej potrzeby są więc specyficzne: z jednej strony może być bardziej tłusta, z drugiej strony nadal bardzo wrażliwa i podatna na podrażnienia. Właśnie dlatego odpowiednia pielęgnacja i higiena w tym wieku mają ogromne znaczenie.
Każda skóra jest inna i zasługuje na indywidualne podejście. Pamiętaj, że ten materiał ma charakter informacyjny i nie zastąpi wizyty u dermatologa. Jeśli zmiany skórne się nasilają lub utrzymują, najlepiej skontaktuj się z lekarzem, który pomoże dobrać odpowiednią terapię i pielęgnację.
Najczęstsze problemy skórne wśród 10-16 latków
a) Trądzik (Acne vulgaris)
To jedna z najczęstszych zmian skórnych w adolescencji: w dużych badaniach wykazano, że częstotliwość występowania wśród nastolatków wynosi nawet 80–90 %.
Przyczyny trądziku obejmują:
- Nadmierną produkcję sebum (łojotu) przez gruczoły łojowe.
- Nadmierne rogowacenie ujść mieszków włosowo-łojowych (hyperkeratoza) – ujście może „zatkać się” nadmiarem keratyny + sebum.
- Obecność bakterii Cutibacterium acnes (dawniej P. acnes) w obrębie mieszka łojowo-włosowego oraz związana z tym reakcja zapalna.
- Proces zapalny – komórki odpornościowe reagują w obrębie mieszka i gruczołu łojowego, co skutkuje zmianami typu krostek, grudek, czasem naciekiem zapalnym.
- Czynniki hormonalne.
- Czynniki środowiskowe i styl życia – np. stres, dieta, kosmetyki komedogenne mogą mieć wpływ jako czynniki wspierające.
Trądzik to nie tylko „”zbyt dużo łoju” ani„złe mycie”. To skomplikowany proces obejmujący wiele mechanizmów, w tym gruczoł łojowy, mikrobiom skóry, stan zapalny oraz czynniki genetyczne.
Z tego względu podejście wyłącznie „wysuszające” (np. mocne mycie, nadmierne użycie agresywnych preparatów) często daje efekt odwrotny – skóra się przesusza, bariera skóry słabnie, co może pogarszać stan zapalny.
b) Zmiany wynikające z nadprodukcji sebum i zanieczyszczeń
Dla wielu młodych osób charakterystyczna jest zwiększona tłustość strefy T (czoło, nos, broda), częstsze pojawienie się zaskórników. Nadmiar sebum + warunki sprzyjające (np. pot, tarcie) mogą sprzyjać zatykaniu ujść mieszków włosowo-łojowych.
c) Wrażliwość skóry, podrażnienia i zmiany higieniczne
W tym wieku często obserwuje się podrażnienia skóry: np. na skutek częstego dotykania twarzy, używania kosmetyków „modnych” ale nieodpowiednich. Warto zwrócić uwagę na higienę „zewnętrzną„: ręczniki, poszewki, kosmetyki, kontakt dłoni ze skórą – to wszystko może mieć znaczenie w utrzymaniu czystej i zdrowej skóry.
3. Higiena i otoczenie skóry – dlaczego to nie tylko kosmetyki
Dobra pielęgnacja skóry młodzieżowej to nie tylko kremy czy żele, ale również odpowiednia higiena i warunki otoczenia. Poniżej najważniejsze elementy:
a) Mycie twarzy — regularnie, ale łagodnie
Dwa razy dziennie (rano i wieczorem) wystarczy – zbyt częste i agresywne mycie może uszkadzać barierę skóry, a to sprzyja podrażnieniom i może pogorszyć trądzik.
Zalecane jest użycie łagodnego, niekomedogennego (niezatykającego porów) żelu lub pianki.
b) Ręczniki, poszewki, kontakt skóra-materiał
Warto zwracać uwagę na czystość materiałów, które mają kontakt ze skórą twarzy – np. poszewka na poduszkę, ręcznik, kaptur bluzy, telefon, który przykładamy do twarzy.
Zmiana poszewki na poduszkę co tydzień to dobra praktyka – choć dowodów naukowych mówiących o bezpośrednim wpływie na trądzik nie jest wiele, natomiast czystość materiału zdecydowanie pomaga zmniejszyć ekspozycję na sebum, pot, bakterie.
Jeśli młoda osoba ćwiczy, intensywnie się poci lub nosi blisko twarzy kaptur/telefon – warto przemyśleć szybszą zmianę materiałów i częstsze pranie.
c) Kosmetyki, makijaż, styl życia
- Należy unikać kosmetyków, które są komedogenne lub zbyt ciężkie w formule (mogą zatykać pory).
- Powstrzymać się od częstego dotykania twarzy, przyciskania telefonu do policzka, noszenia czapek/bluz z kapturem, kominów mocno przylegających do twarzy. Cczęsto jest to dodatkowe tarcie i podrażnienie.
- Styl życia: dobre nawodnienie, zdrowa dieta, sen i ograniczenie stresu – choć nie są to „lekarstwa”, to wspierają skórę.
4. Trądzik – szczegółowe wyjaśnienie „skąd” i „jak”
Przyczyny
Główne mechanizmy dla trądziku to nadprodukcja sebum, zatkanie ujścia mieszka, udział bakterii C. acnes i proces zapalny.
W okresie dojrzewania dodatkowo wzrasta wpływ hormonów które aktywują gruczoły łojowe.
Istotny jest również czynnik genetyczny – jeśli w rodzinie występuje trądzik, ryzyko może być wyższe.
Dlaczego to stan zapalny, a nie tylko kosmetyczny?
Choć często mówimy kolokwialnie „mam pryszcze bo mam tłustą skórę”, dobrze jest uświadomić: trądzik to naprawdę stan zapalny – obecność bakterii, aktywacja układu odpornościowego, powstawanie grudek, krostek, a w niektórych przypadkach poważniejszych zmian.
Zatem działanie „wysuszania skóry” samego w sobie (np. tylko drażnienie skóry) nie jest odpowiednią strategią — może pogorszyć stan, bo osłabiona bariera skóry to więcej podrażnień. Dlatego bardzo ważna jest nawilżająca pielęgnacja, a nie tylko „wysuszanie”.
Co to oznacza w praktyce?
- Wybieranie produktów, które regulują sebum, ale jednocześnie wspierają barierę skóry (np. ceramidy, niacynamid).
- Stosowanie kosmetyków dedykowanych skórze trądzikowej, ale nie nadmiernie agresywnych (chyba że pod kontrolą dermatologa).
- Unikanie przetarć, silnego tarcia twarzy, zbyt częstego złuszczania skóry bez nadzoru.
- Zwracanie uwagi także na cały „system” – higiena, zmiana poszewek, czyste materiały, dieta, stres.
5. Jakie składniki warto włączyć w pielęgnację skóry natolatka?
Poniżej zestawienie najczęściej rekomendowanych składników, które mogą być przyjazne dla skóry młodzieżowej — przy założeniu, że wybieramy kosmetyki naturalne, dobrej jakości i dopasowane do wrażliwej skóry.
Kluczowe składniki
- Niacynamid (witamina B3) – wspiera barierę skóry, działa przeciwzapalnie, może redukować nadmierną produkcję sebum.
- Ceramidy, składniki odbudowujące barierę – ważne, ponieważ skóra trądzikowa lub skóra po leczeniu trądziku często ma zaburzoną barierę.
- Kwas salicylowy (BHA) – pomaga w przedostawaniu się w głąb porów i rozpuszczaniu złogów keratynowych oraz nadmiaru sebum.
- Łagodne substancje oczyszczające – wartościowe są żele/ pianki o łagodnym pH, niepodrażniające skóry.
- Filtr przeciwsłoneczny (SPF) – choć nie jest składnikiem „kosmetycznym” w sensie aktywnym wobec trądziku, codzienna ochrona przed UV to element podstawowy każdej rutyny pielęgnacyjnej, szczególnie przy skórze podrażnionej.
- W przypadku naturalnych kosmetyków: warto wybierać formuły niekomedogenne, lekkie, z dobrym składem, bez ciężkich olejów komedogennych, zapachów drażniących.
- Unikać: zbyt agresywnego złuszczania (np. mocne peelingi mechaniczne lub chemiczne bez nadzoru), ciężkich formuł, kosmetyków „inne + nowe” bez testu na skórze.
6. Przykładowa rutyna pielęgnacyjna dla nastolatka
Poranna pielęgnacja
- Umyj twarz delikatnie łagodnym żelem do mycia (nie gorącą wodą, letnia wystarczy). Jeśli planujesz używać mydła Aleppo do oczysczania, koniecznie w następnym kroku wklep tonik, aby wyrównać ph.
- Jeśli skóra jest wrażliwa lub lekko tłusta — można użyć żelu zawierającego np. kwas salicylowy w niskim stężeniu (jeśli tolerowany).
- Nałóż lekki krem-nawilżacz / emulsję odpowiednią dla skóry mieszanej/tłustej (z ceramidami lub niacynamidem).
- Nałóż krem z filtrem SPF („naturalny” lub mineralny) – to krok bardzo ważny, czasem pomijany.
- W ciągu dnia: unikaj dotykania twarzy, telefonu przy policzku, noszenia materiałów z przylegających do twarzy (komin, szalik), pamiętaj o czystym ręczniku.
Wieczór
- Zmyj ewentualne pozostałości makijażu lub kremu z filtrem, ponownie użyj łagodnego żelu.
- Jeśli występują krostki/trądzik: można zastosować punktowo preparat zawierający np. kwas salicylowy lub inny składnik czynny (ale nie miksuj wielu silnych aktywnych bez konsultacji).
- Nałóż nawilżacz/lekki krem na noc — tu właśnie nawilżanie ma znaczenie. Przy skórze trądzikowej często pomijane, a tymczasem ważne.
- Raz-dwa razy w tygodniu (ale nie częściej) można wprowadzić bardzo łagodne złuszczanie — jeżeli skóra to toleruje i nie jest podrażniona.
- Upewnij się, że poszewka, ręcznik są czyste — najlepiej zmiana poszewki co tydzień.
Higiena otoczenia
- Zmieniaj ręcznik do twarzy co kilka dni (lub nawet codziennie).
- Zmieniaj poszwę na poduszkę co tydzień.
- Unikaj przyciskania telefonu do twarzy, staraj się przecierać telefon środkiem dezynfekującym.
- Po intensywnym wysiłku fizycznym (np. WF, sport) — jak najszybciej oczyść twarz z potu.
Pielęgnacja skóry nastoletniej z trądzikiem powinna być:
- świadoma – ponieważ zmiany skóry w tym wieku są realne i zrozumiałe;
- łagodna, ale regularna – nie przesadzajmy z agresywnymi działaniami, bardziej liczy się konsekwencja;
- kompleksowa – obejmuje nie tylko kosmetyki, ale także higienę, środowisko skóry, nawyki dnia codziennego;
- dostosowana – do indywidualnych potrzeb skóry (typ skóry, stopień tłustości, problemy z trądzikiem), z uwzględnieniem składników pielęgnacyjnych i formuł przyjaznych młodej skórze;
- zorientowana na profilaktykę – dobra pielęgnacja w tym wieku może pomóc zminimalizować konsekwencje (np. blizny potrądzikowe), zwiększyć komfort psychiczny młodej osoby i poprawić jakość życia.
Najważniejsze grupy składników do ostrożnego używania lub unikania
- Silnie komedogenne emolienty / estrowe oleje
- Przykłady: isopropyl myristate, isopropyl palmitate, butyl stearate, izopropyl izostearynian, niektóre masła (np. cocoa butter) i ciężkie estry. Te związki zostały powiązane z tworzeniem zaskórników (komedonów) w badaniach comedogenicity.
- Niektóre oleje roślinne (zwłaszcza nierafinowane kokosowe, oleje o wysokiej zawartości kwasu laurynowego)
- Badania i przeglądy wskazują, że olej kokosowy i kilka innych olejów roślinnych mogą mieć charakter komedogenny u części osób i dlatego nie są najlepszym wyborem do twarzy przy skórze skłonnej do trądziku. To nie znaczy, że są szkodliwe dla wszystkich — ale u osób z cerą tłustą/trądzikową częściej powodują zapychanie porów.
- Intensywne zapachy / perfumy (syntetyczne i olejki eteryczne)
- Zapachy są częstą przyczyną podrażnień i uczuleń kontaktowych; podrażniona/bariera uszkodzona skóra łatwiej reaguje zapaleniem, co może pogorszyć objawy trądziku (np. wywołać reakcje zapalne czy zmiany przypominające trądzik). Dlatego dla cery skłonnej do wyprysków rekomendowane są produkty bezzapachowe / hypoalergiczne.
- Siarczany i silne detergenty (np. Sodium Lauryl Sulfate — SLS)
- Silne detergenty mogą nadmiernie odtłuszczać i uszkadzać barierę lipidową skóry; w konsekwencji skóra reaguje nadprodukcją sebum i podrażnieniem, co u części osób pogarsza trądzik. W łagodniejszych żelach/mydłach warto wybierać SLS-free lub delikatniejsze środki myjące.
- Wysokie stężenia alkoholi wysuszających (Alcohol denat., ethanol w wysokim stężeniu)
- Krótkotrwałe działanie wysuszające może się wydawać korzystne (mniej tłustości), ale częste używanie preparatów z dużą ilością agresywnego alkoholu narusza barierę skóry, prowadzi do przesuszenia, stanu zapalnego i kompensacyjnej nadprodukcji sebum — co może pogorszyć trądzik. Rozsądniej stosować produkty z łagodniejszymi alkoholami lub bez nich.
Źródła:
https://www.acne.org/how-often-should-an-acne-prone-person-change-his-her-pillowcase
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3997205/
https://www.verywellhealth.com/about-us-5180305
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3970828
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405580823001590
https://www.mdpi.com/1422-0067/25/10/5302
